جنگها و تاریخ

من فقط یه آینه م

جنگها و تاریخ

من فقط یه آینه م

عناوین یادداشت‌ها

  • تولید فولاد به روش گیلکریست-توماس چهارشنبه 20 آبان 1405 07:56
    گاهی ممکن است که یک نوآوری در کارخانه‌های فولادسازی، بیش از یک پیروزی در میدان نبرد، مسیر تاریخ را تغییر بدهد . در سال ۱۸۷۸ ، سیدنی گیلکریست توماس و پرسی گیلکریست روشی ابداع کردند که امکان تولید فولاد از سنگ‌آهن‌های دارای فسفر را فراهم می‌کرد. تا پیش از آن، بخش بزرگی از معادن سنگ‌آهن اروپا به دلیل فسفر زیاد، عملاً...
  • شوخی‌های تاریخ قسمت ششم – ژول ورن و سفر به ماه سه‌شنبه 19 آبان 1405 10:57
    ژول ورن، نویسنده‌ی فرانسوی و پدر داستان‌های علمی – تخیلی، در سال ۱۸۶۵ رمانی نوشت به نام از زمین تا ماه . در این کتاب، او با جزئیاتی حیرت‌آور، سفری به ماه را توصیف کرد ؛ جزئیاتی که یک قرن بعد به‌طرز عجیبی در پروژه آپولو تکرار شدند ! در داستان ژول ورن : کپسولی فلزی با سه سرنشین ساخته می‌شود . پرتاب آن از ایالت فلوریدا...
  • اتحادهای نامقدس؛ قسمت دوم دوشنبه 18 آبان 1405 08:52
    اتحاد فرانسه و عثمانی؛ اتحادی که معادلات قدرت در اروپا را تغییر داد آیا ممکن است یک پادشاه مسیحی با سلطان مسلمان متحد شود تا علیه امپراتوری مسیحی دیگری بجنگد؟ تاریخ اروپا نشان می‌دهد که پاسخ مثبت است ! در قسمت نخست این مجموعه گفتیم که گاهی منافع سیاسی چنان اهمیت پیدا می‌کرد که فرمانروایان برای شکست رقیبان خود، حتی با...
  • اتحادهای نامقدس؛ قسمت اول شنبه 16 آبان 1405 10:06
    اتحاد تیمور لنگ و اروپای مسیحی بر علیه عثمانی مسلمان آیا ممکن است فرمانروایی مسلمان با پادشاهان مسیحی اروپا متحد شود تا قدرت یک امپراتوری مسلمان دیگر را در هم بشکند؟ تاریخ نشان می‌دهد که چنین اتفاقی نه‌تنها ممکن بوده، بلکه بارها رخ داده است ! در طول تاریخ، کشورها و فرمانروایان برای گسترش نفوذ و مقابله با دشمنان مشترک،...
  • شوخی‌های تاریخ قسمت پنجم – افسانه کتزلکوآتل و سقوط امپراطوری آزتک جمعه 15 آبان 1405 08:22
    وقتی در سال ۱۵۱۹ میلادی هرنان کورتِز به همراه اسپانیایی‌ها در سواحل مکزیک پیاده شد، سرخپوستان آزتک به‌جای این‌که با او به عنوان یک مهاجم بیگانه وارد جنگ بشوند، شروع کردند به احترام گذاشتن و سجده کردند. آزتکها خیال کردند خدای قدیمی‌شان بازگشته است ! ماجرا از این قرار بود: در اسطوره‌های آزتک، خدایی به نام کتزلکوآتل...
  • شوخی های تارخی؛ قسمت چهارهم: جدول‌های اسرارآمیز پنج‌شنبه 14 آبان 1405 11:00
    در زمان جنگ جهانی دوم روزنامه‌های بریتانیا چند صفحه بیشتر نبودند، اما همان چند صفحه برای مردمی که تشنه خبر بودند غنیمت محسوب می‌شد. وقتی مردم مجبور بودند ساعت‌ها زیر بمباران‌ها در پناهگاه بمانند، حل جدول‌های کلمات متقاطع راهی خوب برای گذراندن زمان بود . در این میان، جدول روزنامه دیلی تلگراف طرفداران زیادی داشت. اما...
  • جعبۀ سیاه جنگ کجاست؟ قسمت پنجم: آیا تصمیم فتح بصره از اهداف عملیات بیت المقدس بود؟ یکشنبه 10 آبان 1405 09:29
    مردم ما نام عملیات بیت المقدس را با بازپس گیری خرمشهر در ذهن خود گره زده اند، اما کمتر کسی است که بداند نام کامل این عملیات بیت المقدس نیست بلکه الی بیت المقدس است، یعنی به سوی بیت المقدس. در روز سوم خرداد ۱۳۶۱ ، خرمشهر آزاد شد و رزمندگان ایرانی به مرزهای بین المللی رسیدند. اکنون پرسشی سرنوشت‌ساز در برابر رهبران سیاسی...
  • مشکلات جوامع انسانی بزرگ از دید حامد وحدتی نسب شنبه 9 آبان 1405 22:49
    حامد وحدتی نسب دیرین انسان شناس است و در این گفتار کوتاه نشان میدهد که چگونه اجتماعات بزرگ انسانی موجب روانی شدند
  • شوخی‌های تاریخ قسمت سوم – کشتی تایتان شنبه 9 آبان 1405 16:20
    در سال ۱۸۹۸ ، نویسنده‌ای به نام مورگان رابرتسون رمانی نوشت به اسم بیهودگی . در این کتاب، او داستان یک کشتی اقیانوس‌پیما را تعریف می‌کند که نامش تایتان بود. این کشتی : در انگلستان ثبت شده بود، بزرگ‌ترین و مجلل‌ترین کشتی زمان خودش بود، «غیرقابل غرق شدن» فرض می شد، و سرانجام در یک شب سرد آوریل، در اقیانوس اطلس با یک کوه...
  • روایت باورنکردنی یکی از بزرگ‌ترین عملیات‌های خرابکاری قرن اخیر جمعه 8 آبان 1405 09:02
    اگر این داستان را در یک فیلم جاسوسی می‌دیدید، شاید آن را بیش از حد اغراق‌آمیز می‌دانستید؛ اما اکنون بر اساس تحقیقات تازه و کتابی که توسط بویان پانسوسکی منتشر شده، جزئیات تازه‌ای از انفجار خط لوله نورد استریم در 26 سپتامبر سال ۲۰۲۲ فاش شده است. بر اساس این روایت، گروهی کوچک از نیروهای ویژه ی اوکراینی با استفاده از یک...
  • شوخی‌های تاریخ قسمت دوم؛ نقشه های عجیب پیری رئیس جمعه 8 آبان 1405 08:58
    در سال ۱۵۱۳ میلادی، دریاسالار نامدار عثمانی پیری رئیس نقشه‌ای کشید که امروز هم باعث شگفتی پژوهشگران است. چرا؟ چون روی این نقشه بخش‌هایی از قاره‌ی آمریکا ، از جمله سواحل برزیل ، با دقتی قابل توجه ترسیم شده‌اند، در حالی‌که کریستف کلمب فقط بیست سال قبل، به سواحل کارائیب رسیده بود و هنوز مناطق جنوبی آمریکا را کسی کشف...
  • شوخی‌های تاریخ قسمت اول-گالیور ستاره شناس پنج‌شنبه 7 آبان 1405 08:36
    وقتی جاناتان سویفت در سال ۱۷۲۶ کتاب سفرهای گالیور را نوشت، در فصل لاپوتا از دو قمر مریخ با جزئیاتی عجیب دقیق حرف زد ! اما صبر کنید! ... قمرهای مریخ یعنی فوبوس و دیموس تا سال ۱۸۷۷ کشف نشده بودند! یعنی سویفت حدود ۱۵۰ سال زودتر از اخترشناسان، این کشف را در قالب داستانی طنزآمیز مطرح کرده بود . در داستان گالیود، دانشمندان...
  • آیا ممکن است که ج.ا. بتواند از تلۀ تنگۀ هرمز که خودش برای خودش ایجاد کرده است فرار بکند؟ دوشنبه 4 آبان 1405 10:04
    تنگه هرمز به‌عنوان یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های ژئوپلیتیک جهان، طی دهه‌های اخیر در ادبیات راهبردی ج.ا. نقش یک اهرم بازدارنده متمرکز را ایفا کرده است. کارکرد اصلی این اهرم، نه لزوماً در انسداد دائمی مسیر، بلکه در ایجاد تهدید معتبر نسبت به جریان انرژی جهانی و افزایش هزینه‌های اقدام نظامی علیه ایران بوده است. با این حال،...
  • چرا انباشت سرمایه در اروپا آسان‌تر از ایران بود؟ یکشنبه 3 آبان 1405 08:18
    یکی از تفاوت‌های مهم میان ایران دوره قاجار و بسیاری از کشورهای اروپایی، شیوه انتقال ارث بود . در ایران، بر اساس قانون ارث اسلامی، دارایی یک فرد پس از مرگ میان همه وارثان تقسیم می‌شد؛ همسر، پسران، دختران و در برخی موارد سایر خویشاوندان نیز سهم خود را دریافت می‌کردند. در نتیجه، اگر یک تاجر یا مالک بزرگ صاحب زمین،...
  • چگونه سه خطای شناختی، یک انتخاب دفاعی را به خطایی راهبردی تبدیل کردند؟ چهارشنبه 29 مهر 1405 18:59
    این مقاله بازنویسی یادداشتی است که در جریان جنگ ایران و اسرائیل در روز 26 خرداد 1404، با هدف نقد بازدارندگی مبتنی بر انباشت موشک‌های بالستیک جمهوری اسلامی نوشته شده است. فرضیۀ اصلی آن است که تمرکز نامتوازن ج.ا. بر موشک‌های بالستیک، افزون بر عوامل سیاسی و نظامی، ممکن است تحت تأثیر سه خطای شناختیِ «تثبیت ذهنی»، «سوگیری...
  • نظم نوین هیتلر و امام خامنه‌ای اول؛ تفاوت‌ها کجاست؟ چهارشنبه 22 مهر 1405 07:49
    شباهت‌های ساختاری میان دو پروژۀ تغییر نظم جهانی نباید ما را به این نتیجه برساند که نظم نوین مطلوب هیتلر و امام خامنه‌ای ماهیتی یکسان دارند. در چند نقطۀ اساسی، تفاوت میان آنها بسیار عمیق است. نخستین و بنیادی‌ترین تفاوت، ایدئولوژی این دو سیاستگذار است. نظم جدید نازی از جهان‌بینی نژادی نازیسم جدایی‌پذیر نبود. سلسله‌مراتب...
  • نظم نوین هیتلر و امام خامنه‌ای اول؛ شباهت‌ها در کجاست؟ دوشنبه 20 مهر 1405 11:46
    مقایسۀ نظم سیاسی مطلوب هیتلر و شهید خامنه‌ای زمانی مفید است که به معنای یکی دانستن رفتار یا اعتقدات یا ایدئولوژی این دو رهبر سیاسی نباشد، بلکه ساختار دو پروژۀ تغییر نظم از دید آن دو را با یکدیگر مقایسه کنیم. نخستین شباهت، تجدیدنظرطلب بودن هر دو پروژه است. هیتلر نظم اروپایی موجود را نظمی نمی‌دانست که آلمان باید برای...
  • جعبه سیاه جنگ کجاست؟ قسمت چهارم ؛ آشفتگی در مفهوم استراتژی در میان فرماندهان جنگ سه‌شنبه 14 مهر 1405 07:18
    یکی از نکات قابل‌توجه در مصاحبه‌های گردآوری‌شده در کتاب اسرار مکتوم این است که وقتی بحث به استراتژی ایران در جنگ ایران و عراق می‌رسد، هیچ یک از مصاحبه شونده ها تعریف درستی از واژۀ استراتژی به دست نمی دهند. گاهی استراتژی به معنای دفاعی بودن ماهیت جنگ است، گاهی به معنای هدف سیاسی، گاهی به معنای شیوۀ انجام عملیات و گاهی...
  • جعبه سیاه جنگ؛ قسمت سوم: آیا سران سپاه در دوران جنگ با عراق تلاش می کردند تا هاشمی رفسنجانی را دور بزنند؟ شنبه 11 مهر 1405 06:39
    یکی از مسائل کمتر بررسی‌شده در تاریخ جنگ ایران و عراق، رابطۀ میان فرماندهی سیاسی جنگ و فرماندهان ارشد سپاه در سال‌های پس از آزادسازی خرمشهر است. در روایت رسمی، ساختار فرماندهی نسبتاً روشن به نظر می‌رسد: آیت‌الله خمینی (رحمۀ الله علیه) فرمانده کل قوا بود، مرحوم هاشمی رفسنجانی با حکم او مسئولیت هدایت جنگ را بر عهده گرفت...
  • امام خامنه ‌ای اول و نظم نوین جهانی وی؛ ادامه ی پروژه ی سیاسی امام خمینی یا طرحی متفاوت؟ دوشنبه 6 مهر 1405 08:18
    یکی از مهم‌ترین تغییرات در سیاست خارجی دوران امام خمینی نسبت به دوران امام خامنه ای مربوط به کانسپت صدور انقلاب است. امام خمینی از ضرورت انقلاب‌های سیاسی ـ اسلامی در کشورهای اسلامی سخن می‌گفت. در دوره امام خامنه‌ای، این تصور به‌تدریج جای خود را به الگویی انعطاف‌پذیرتر داد. دیگر لازم نبود هر کشور منطقه انقلاب اسلامی...
  • آیا امام خمینی (رحمة الله علیه) به دنبال ایجاد یک نظم سیاسی جدید بود؟ چهارشنبه 1 مهر 1405 06:58
    امام خمینی هیچ نظریۀ مدونی با عنوان *نظم نوین جهانی* ارائه نکرد، اما اگر نوشته‌ها و سخنرانی‌های او را از کتاب *ولایت فقیه* تا سال‌های پایانی زندگی در کنار یکدیگر قرار دهیم، می‌توان اجزای نسبتاً منسجمی از یک نظم سیاسی بدیل را در اندیشۀ او مشاهده کرد. نقطۀ آغاز این اندیشه، مسئلۀ حکومت اسلامی است. امام خمینی در «ولایت...
  • صلح کارتاژی؛ وقتی هدف از صلح، پایان جنگ نیست دوشنبه 30 شهریور 1405 07:13
    «صلح کارتاژی» اصطلاحی است که برای توصیف نوعی صلح بسیار سخت‌گیرانه و تنبیهی به کار می‌رود؛ صلحی که در آن طرف پیروز تنها به شکست نظامی دشمن اکتفا نمی‌کند، بلکه می‌کوشد توان اقتصادی، سیاسی و نظامی او را نیز چنان محدود کند که دیگر نتواند به عنوان یک رقیب جدی ظاهر شود. ریشۀ این اصطلاح به جنگ‌های طولانی روم و کارتاژ...
  • جنگ سوم فنیقی،پایان کار کارتاژ شنبه 28 شهریور 1405 10:21
    بیش از نیم قرن از پایان جنگ دوم فنیقی گذشته بود. کارتاژ دیگر آن قدرت بزرگ دریایی و نظامی گذشته نبود. ناوگانش از بین رفته، بخش بزرگی از ثروتش را از دست داده و تحت نظارت سخت‌گیرانه روم قرار داشت. با این حال، رونق اقتصادی شهر به تدریج بازگشت و همین موضوع در میان برخی سیاستمداران رومی نگرانی ایجاد کرد. در میان آنان، کاتو...
  • جنگهای دوم فنیقی دوشنبه 23 شهریور 1405 07:06
    هنگامی که هانیبال تا آستانه نابودی روم پیش رفت اگر جنگ اول فنیقی روم را به یک قدرت دریایی تبدیل کرد، جنگ دوم فنیقی بقای خود جمهوری روم را به چالش کشید. این جنگ که از سال ۲۱۸ تا ۲۰۱ پیش از میلاد ادامه داشت، یکی از مشهورترین و سرنوشت‌سازترین جنگ‌های تاریخ باستان به شمار می‌رود و نام آن بیش از هر چیز با فرمانده نابغه...
  • وقتی ایدئولوژی جای علم را گرفت؛ ماجرای لیسنکوئیسم در شوروی شنبه 21 شهریور 1405 08:12
    اغلب مردم می دانند که علم بر جامعه اثر دارد و این اثرات ممکن است که تا به کجاها کشیده بشود. اما بیشتر مردم نمی دانند همانطور که علم بر جامعه اثر می گذارد، جامعه هم بر علم اثر می گذارد. به همین دلیل شاخه ای از مطالعات علم به بررسی کنش و واکنش متقابل بین نهادهای علمی و جامعه می پردازد. این شاخه از مطالعات علم را جامعه...
  • جنگ اول فنیقی: نبردی که روم را به یک قدرت دریایی تبدیل کرد سه‌شنبه 17 شهریور 1405 07:15
    در میانه سده سوم پیش از میلاد، دو قدرت بزرگ مدیترانه غربی رو در روی یکدیگر قرار گرفتند؛ جمهوری روم که بر بیشتر ایتالیا مسلط شده بود و کارتاژ ، دولت ثروتمند مهاجران فنیقی در شمال آفریقا که بر تجارت دریایی و بسیاری از جزایر مدیترانه تسلط داشت. جرقه جنگ در جزیره سیسیل زده شد. این جزیره در نقطه تلاقی منافع دو قدرت قرار...
  • چه افراد پیش بینی احمقانه دوتوکویل را تأیید کردند جمعه 13 شهریور 1405 08:04
    اصل جمله دوتوکویل در کتابش به نام دموکراسی در آمریکا این است: « هر یک از آنها [آمریکا و روسیه] گویی به موجب طرحی پنهانی از مشیت، فراخوانده شده‌اند که روزی سرنوشت نیمی از جهان را در دست گیرند. » پاسخ هوش مصنوعی به سوال دوست ایرانی به شرح زیر است. صحت و سقم جواب ها را خودتان جستجو کنید. دیوید ال. هافمن، مورخ دانشگاه...
  • دستگاه کپی بر ضد سانسور جمعه 13 شهریور 1405 07:45
    در دهه‌های جنگ سرد، دستگاه‌های کپی (زیراکس و مشابه‌ها) در ظاهر ابزارهای اداری ساده بودند، اما در عمل در برخی نظام‌های سیاسی به یک نقطه حساس در «کنترل گردش اطلاعات» تبدیل شدند . در ساختارهایی که انتشار رسمی متن تحت نظارت متمرکز قرار دارد، مسئله فقط سانسور محتوایی نیست، بلکه کنترل بر زیرساخت‌های تکثیر و بازنشر اهمیت...
  • ارتباط بین دوتوکویل و مطهرنیا و مانوک و جنت خواه چیست؟ سه‌شنبه 10 شهریور 1405 07:56
    در سال ۱۸۴۰ ، زمانی که هنوز نه خبری از جنگ سرد بود و نه ایالات متحده و روسیه ابرقدرت‌های جهان به شمار می‌رفتند، الکسی دو توکویل، اندیشمند فرانسوی، پیش‌بینی شگفت‌انگیزی کرد . او نوشت که در آینده، دو ملت بیش از همه بر سرنوشت جهان تأثیر خواهند گذاشت: آمریکا و روسیه . به باور توکویل، هر دو کشور به سوی قدرتی عظیم حرکت...
  • اولین راکت انداز ضدهوایی دوش پرتاب دوشنبه 26 مرداد 1405 08:08
    در بهار سال ۱۹۴۵، آلمان نازی آخرین برگ برنده خود را برای مقابله با بمب‌افکن‌های متفقین رو کرد؛ سلاحی که اگر زودتر ساخته می‌شد، شاید مسیر جنگ را اندکی تغییر می‌داد. *لوفت‌فاوست* ، یک راکت انداز 9 لوله عجیب بود که سربازان میتوانستند آن را روی دوش خود بگذارند و به سوی هواپیماهای در حال پرواز در ارتفاع پایین شلیک کنند....