نبرد هامپتون رودز، اولین نبرد دریایی کشتی‌های آهنین در تاریخ

در میانهٔ جنگ داخلی آمریکا، یکی از شگفت‌انگیزترین رویدادهای تاریخ جنگ‌های دریایی رخ داد: نبرد هامپتون رودز در روزهای ۸ و ۹ مارس ۱۸۶۲.

این نبرد نه‌تنها در سرنوشت جبهه‌ها اثر گذاشت، بلکه آغازگر عصر جدیدی در تاریخ نیروی دریایی جهان شد.

 روز نخست: ورود غول جنوبی‌ها

کنفدراسیون‌ها کشتی چوبی قدیمی موسوم به USS Merrimack را بازسازی کرده و آن را با ورقه‌های ضخیم آهن پوشاندند. این هیولا با نام جدید CSS Virginia به میدان آمد. ویرجینیا در نخستین روز نبرد، به ناوگان شمالی حمله‌ور شد:

• دو ناو چوبی اتحادیه را غرق کرد.
• یک کشتی دیگر را به شدت آسیب رساند.
• توپخانهٔ شمالی عملاً نتوانست آسیبی به بدنه آهنین آن وارد کند.
  در پایان روز، نیروی دریایی اتحادیه در شوک فرو رفته بود؛ چراکه هیچ سلاحی بر این کشتی زره‌پوش کارگرِ نمی‌شد.

 روز دوم: پاسخ شمالی‌ها با "مانیتور"

صبح روز ۹ مارس، ناو جنگی تازه‌ساختهٔ اتحادیه وارد میدان شد: USS Monitor.
این کشتی طراحی‌ای کاملاً نو داشت:

• بسیار کوچک‌تر از رقیب، اما مجهز به یک برجک دوار توپخانه که در آن زمان یک نوآوری شگفت‌آور بود.
• تنها بخشی از بدنه‌اش روی آب دیده می‌شد و بقیه در زیر آب پنهان بود.
• زره آهنین و طراحی خاص آن را به دشمنی خطرناک برای ویرجینیا بدل کرده بود.

نبرد میان دو کشتی آهنین ساعت‌ها ادامه یافت. توپ‌ها یکی پس از دیگری شلیک شدند و گلوله‌های توپ با صدای مهیب به زره‌ها برخورد می‌کردند، اما بیشترشان بی‌اثر بودند.
این رویارویی بی‌سابقه در تاریخ، جهانیان را شگفت‌زده کرد: برای نخستین بار، کشتی‌های چوبی سنتی دیگر بر دریاها فرمانروا نبودند.

 نتیجه نبرد

پس از چند ساعت، هیچ‌یک از دو کشتی موفق به نابودی دیگری نشد. هر دو طرف خود را پیروز اعلام کردند:

• جنوبی‌ها مدعی شدند که ویرجینیا برتری خود را ثابت کرده است.
• شمالی‌ها نیز مانیتور را ناجی ناوگان خود دانستند.

با این حال، از آن روز به بعد هیچ ناو چوبی جرات نداشت در برابر کشتی‌های آهنین بایستد.

 سرنوشت غول‌های آهنین

• مانیتور چند ماه بعد در طوفانی در اقیانوس اطلس غرق شد.
• ویرجینیا در ماه مه ۱۸۶۲ به‌دست خود جنوبی‌ها غرق گردید تا به دست نیروهای شمالی نیفتد.

 اهمیت تاریخی

نبرد هامپتون رودز فراتر از یک رویداد آمریکایی بود. این نبرد پیام روشنی به همه قدرت‌های جهانی داد:

دوران ناوهای چوبی به پایان رسیده است و از این پس، کشتی‌های زره‌پوش آهنین آینده جنگ‌های دریایی را رقم خواهند زد. به دنبال این نبرد، رقابتی گسترده در میان قدرت‌های اروپایی برای ساخت کشتی‌های زره‌پوش آغاز شد و عصر جدیدی از جنگ دریایی شکل گرفت.

جنگ کیوجیا؛ نخستین آتش توپ در دریا

 نویسنده: رضا کیانی

در سال ۱۳۷۸ میلادی، در میانه‌ی قرن چهاردهم، مدیترانه صحنه‌ی یکی از نخستین نبردهای مدرن تاریخ بود — جنگ کیوجیا میان دو جمهوری بزرگ ونیز و جنوا. هر دو دولت برای سلطه بر تجارت دریایی شرق و غرب با هم می‌جنگیدند، اما این بار سرنوشت نبرد را نه شجاعت دریانوردان، بلکه اختراع تازه‌ای به نام توپ رقم زد.

جنوایی‌ها ابتدا بندر کیوجیا را تصرف کردند و ونیز در خطر سقوط کامل بود. اما دریادار نامدار ونیزی، وِتور پیزایی تصمیم گرفت تاکتیکی را به‌کار گیرد که پیش از آن در دریا سابقه نداشت: او در کشتی‌ها و استحکامات ساحلی، توپ‌های باروتی نصب کرد — لوله‌هایی از آهن که گلوله‌های سنگی را با نیروی انفجار باروت پرتاب می‌کردند.

برای نخستین بار در تاریخ اروپا، توپخانه در نبرد دریایی نقشی واقعی ایفا کرد. گلوله‌های سنگی توپ‌های ونیزی بر کشتی‌های جنوایی بارید و خطوط دفاعی دشمن را درهم شکست. پس از ماه‌ها محاصره و درگیری، در تابستان ۱۳۸۰ میلادی، جنوایی‌ها تسلیم شدند و کیوجیا به ونیز بازگشت.

این پیروزی نه‌تنها برتری دریایی ونیز را تا قرن‌ها تضمین کرد، بلکه آغازگر عصر توپخانه در اروپا بود . از آن پس، دیوارهای سنگی، ناوهای چوبی و قلعه‌های مرتفع دیگر به اندازه‌ی گذشته امن نبودند. جنگ کیوجیا نقطه‌ای بود که دود باروت، تاریخ جنگ را برای همیشه تغییر داد.

#تاریخ #جنگ_کیوجیا #ونیز #جنوا #توپخانه #باروت #قرون_وسطی #رضا_کیانی  #محاصره